TEHERAN – Danska brodarska i logistička kompanija “Mersk” potvrdila je juče da je jedan od njenih brodova prošao Ormuski moreuz uz američku vojnu zaštitu i da su svi članovi posade bezbjedni i nepovrijeđeni.
Brod “Alijansa Ferfaks” bio je u Persijskom zalivu kada je u februaru izbio rat u Iranu i nije mogao da isplovi, navodi se u saopštenju kompanije “Mersk”.
“Mersk” je saopštio da ga je nedavno kontaktirala američka vojska, koja je ponudila brodu mogućnost da napusti Zaliv pod zaštitom američke vojske, prenosi CNN.
“Mersk” je dodao da je tranzit završen bez incidenata i da je cijela posada nepovrijeđena.
Operacija “Sloboda”
Američka Centralna komanda (CENTKOM) je u ponedjeljak saopštila da su dva trgovačka broda pod američkom zastavom prošla kroz moreuz dok su američki razarači djelovali u Zalivu.
“Američke snage aktivno pomažu u naporima za obnovu tranzita komercijalnog pomorskog saobraćaja”, dodali su iz CENTKOM-a.
Teheran je, međutim, saopštio da je primorao jedan američki ratni brod da se vrati iz Ormuskog moreuza.
Američka vojska je takođe saopštila da je uništila šest manjih iranskih plovila i presrela iranske krstareće rakete i dronove koje je ispalio Teheran, a jedan vojni zvaničnik negirao je navode da su iranska manja plovila potopljena, objavila je iranska državna televizija.
Američki predsjednik Donald Tramp najavio je u nedjelju naveče pokretanje operacije “Sloboda” – bezbjedno izvlačenje brodova iz Ormuskog moreuza.
Prema navodima CENTKOM-a, u okviru te operacije planirano je angažovanje više od 100 letjelica sa kopna i mora, kao i oko 15.000 pripadnika vojske.
Predviđeno je osnivanje koordinacionog centra za regulisanje brodskog saobraćaja kroz Ormuski moreuz.
Inicijativa trenutno ne predviđa da američka ratna mornarica prati brodove kroz Ormuski moreuz.
Na brodovima 20.000 pomoraca
Prema Lojdovom tržišnom udruženju – savezu od oko 100 kompanija koje zajednički osiguravaju brodove i naftne platforme – oko 1.000 brodova pogođeno je blokadom u oblasti Ormuskog moreuza.
Na brodovima se nalazi oko 20.000 pomoraca. Tokom rata sa Iranom 25 brodova je bilo izloženo napadima.
Lojd navodi da se Vlada SAD nije prethodno konsultovala sa osiguranjima o tome kako da bezbjedno evakuiše brodove.
Brodovi prolaze kroz Ormuski moreuz, ali je brodski saobraćaj sveden na minimum i povremeno potpuno obustavljen. Dok je prije napada SAD i Izraela na Iran, 28. februara, kroz Ormuski moreuz dnevno prolazilo između 125 i 140 brodova, prema podacima analitičke kuće “Kpler” od 30. aprila, saobraćaj je sada smanjen na svega sedam brodova dnevno.
Ormuski moreuz trenutno je istovremeno blokiran od strane Irana i SAD.
Iranska blokada, koja traje od 28. februara, usmjerena je na opšte smanjenje brodskog saobraćaja.
Prema navodima osiguravajuće kuće “Windward”, svi brodovi koji žele da prođu kroz Ormuski moreuz moraju to da koordinišu sa iranskim vlastima i da plate taksu od jednog dolara po barelu prevezene nafte.
Američka blokada počela je 13. aprila i odnosi se na brodove koji uplovljavaju u iranske luke ili iz njih isplovljavaju. Prema “Windwardu”, zbog američke blokade iranski izvoz sirove nafte u Aziju naglo je opao.
Međunarodno udruženje brodarskih kompanija BIMCO pozvalo je strane u sukobu da obustave blokadu i prestanu da ugrožavaju nevine pomorce.
“BIMCO smatra da je većini brodara potreban stabilan prekid vatre, kao i garancije obje strane u sukobu, kako bi se obezbijedio bezbjedan prolaz kroz Ormuski moreuz”, navodi se u saopštenju tog udruženja.
Poseban razlog za zabrinutost, kako se ističe, predstavlja opasnost od mina.
Veliki značaj
Ormuski moreuz povezuje Persijski zaliv na zapadu sa Omanskim zalivom na istoku i omogućava izlaz na Arapsko more.
Kroz ovo usko grlo na Bliskom istoku, članice OPEK-a poput Saudijske Arabije, Irana, Ujedinjenih Arapskih Emirata, Kuvajta i Iraka izvoze najveći dio svoje sirove nafte.
Tokom 2024. kroz Ormuski moreuz je u prosjeku dnevno prolazilo oko 20 miliona barela sirove nafte, što čini gotovo 20 odsto svjetske potrošnje.
Katar, jedan od najvećih svjetskih izvoznika tečnog prirodnog gasa (LNG), gotovo sav svoj LNG transportuje ovim putem, a oko jedne petine ukupne svjetske trgovine tečnog gasa prolazi kroz Ormuski moreuz.
Efektivna blokada ovog moreuza ima različite posljedice po zemlje Persijskog zaliva. Dok Saudijska Arabija, Ujedinjeni Arapski Emirati i Iran raspolažu određenim alternativnim pravcima, Irak, Kuvajt, Katar i Bahrein takve mogućnosti nemaju.
Iran, za izvoz nafte, može da koristi i luku Jask, koja se nalazi u Omanskom zalivu i ima direktan izlaz na Arapsko more, čime tankeri ne bi morali da prolaze kroz Ormuski moreuz.
Nasuprot tome, Irak, Kuvajt, Katar i Bahrein nemaju kapacitete za preusmjeravanje izvoza. (Tanjug, Deutsche Welle, FOTO FREEPIK)
